Quy trình sản xuất nhang (hương) cuốn tàn, đậu tàn

Sản xuất nhang cuốn tàn (đậu tàn) thường sử dụng kỹ thuật ngâm tăm nhang (chân nhang) trong dung dịch Axit Photphoric (H₃PO₄) để tạo độ dẻo, khiến tàn uốn cong sau khi cháy. Khi thắp hương (nhang) trên bát hương (bát nhang), lư hương cây nhang sẽ uốn cong, tàn nhang không rụng xuống nhìn trông rất đẹp mắt, nhưng việc sử dụng loại nhang (hương) này lại có hại cho sức khỏe mà ít ai quan tâm để ý tới.

Quy trình bao gồm: chuẩn bị nguyên liệu, ngâm tăm nhang vào dung dịch (H₃PO₄) (3-5 phút), phơi khô, se bột nhang, và phơi thành phẩm. 

1. Nguyên liệu và Hóa chất cần thiết

• Tăm nhang (chân nhang): Thường dùng tre, nứa.
• Bột nhang: Bột gỗ trầm (cây trầm gió, Dó bầu), cây rễ hương, mùn cưa (áo), bột quế, hoa hồi, keo bời lời (để tạo độ kết dính)….
• Hóa chất cuộn tàn: Axit Photphoric (H₃PO₄)- đây là thành phần chính để tạo tàn uốn cong.
• Màu nhuộm: Thông thường tăm nhang được nhuộm màu đỏ hoặc vàng. 

2. Quy trình sản xuất nhang cuốn tàn

1. Xử lý tăm nhang (Quan trọng nhất): Ngâm tăm nhang vào dung dịch Axit Photphoric loãng trong khoảng 3-5 phút, sau đó vớt ra phơi khô.
2. Trộn bột: Trộn hỗn hợp bột gỗ/thảo mộc với bột keo bời lời và nước theo tỷ lệ thích hợp.
3. Se nhang (Tạo hình): Cho hỗn hợp bột và tăm nhang đã xử lý vào máy ép nhang (se nhang) để tạo thành cây nhang.
4. Phơi/Sấy khô: Phơi nắng hoặc sấy khô nhang thành phẩm.
5. Đóng gói: Đóng gói thành phẩm và phân phối. 

3. Cảnh báo về sức khỏe

• Nhang cuốn tàn sử dụng Axit Photphoric khi cháy tạo ra khí phosphor pentoxide, có thể gây ho, khó thở, viêm phế quản và ảnh hưởng đến hệ hô hấp.
• Nên cân nhắc sử dụng nguyên liệu tự nhiên để đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng. 

Lưu ý: Quy trình trên chỉ mang tính chất tham khảo dựa trên các thông tin về sản xuất nhang cuốn tàn phổ biến trên thị trường.

HÓA CHẤT AXIT PHOTPHORIC (H₃PO₄)

Axit Photphoric (H₃PO₄) là một axit vô cơ trung bình, dạng lỏng, trong suốt, không màu, có khả năng ăn mòn. Nó được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất phân bón, xử lý kim loại, và làm chất tạo vị chua trong thực phẩm, đồ uống. (H₃PO₄) là axit 3 nấc, có tính oxi hóa yếu ở H⁺ và khó bị khử, bền ở nhiệt độ cao.

Đặc điểm chính của Axit Photphoric:

• Tính chất vật lý: Ở dạng tinh khiết, nó là chất rắn tinh thể không màu, không mùi, nhưng phổ biến nhất là dung dịch lỏng, sánh, trong suốt.
• Tính chất hóa học:

+ Axit 3 nấc: (H₃PO₄) phân li ba nấc, nấc 1 mạnh, nấc 2 yếu hơn và nấc 3 rất yếu, làm quỳ tím chuyển thành màu đỏ.

+ Phản ứng với oxit bazơ, bazơ, muối: Tùy thuộc vào lượng chất tác dụng, nó có thể tạo thành 3 loại muối khác nhau: muối trung hòa (như Na₃HPO₄), hoặc muối axit (như Na₂HPO₄, NaH₂PO₄).

+ Phản ứng với kim loại: Tác dụng với các kim loại đứng trước hiđro (như Zn, Fe), giải phóng khí hiđro.

+ Tính oxi hóa: Không có tính oxi hóa mạnh như axit nitric (HNO₃), chỉ thể hiện tính oxi hóa yếu ở H⁺.

• Sản xuất: Trong công nghiệp, nó được sản xuất chủ yếu bằng phương pháp “ướt” hoặc phương pháp nhiệt.
• Ứng dụng:

+ Sản xuất phân bón: Nguyên liệu chính cho phân lân, DAP, MAP, NPK.

+ Công nghiệp thực phẩm: Làm chất tạo vị chua trong nước ngọt (cola), thực phẩm, chất phụ gia.

+ Xử lý kim loại: Tẩy gỉ, phốt phát hóa bề mặt kim loại để chống ăn mòn.

+ Dược phẩm: Dùng trong sản xuất thuốc, sản phẩm y tế.

Lưu ý an toàn khi sử dụng

+ Axit Photphoric có thể gây bỏng, kích ứng da, mắt và đường hô hấp. Cần sử dụng đồ bảo hộ (găng tay, kính, mặt nạ).

+ Nên hạn chế tiêu thụ thực phẩm có sử dụng Axit Photphoric vì có thể gây sỏi thận và giảm mật độ xương.

+ Bảo quản ở nơi khô ráo, tránh xa ánh nắng mặt trời, đựng trong các bình chứa nhựa, Epoxy.

HÓA CHẤT PHOSPHOR PENTOXIDE (P₂O₅)

 Việc sử dụng hóa Axit Photphoric (H₃PO₄) trong sản xuất nhang cuốn tàn tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe, gây ra khí độc phosphor pentoxide (P₂O₅) khi đốt. 

Phương trình hóa học:

2H₃PO₄(đc) à nhiệt độ à P₂O₅ + 3H₂O(hi)

(Lưu ý: sản phẩm thực tế thường là dạng dime P4O10)

Phosphorus pentoxide (P₂O₅) là chất rắn màu trắng, dạng bột, cực kỳ háo nước và ăn mòn mạnh. Khi tiếp xúc với nước hoặc độ ẩm, nó phản ứng mãnh liệt, tỏa nhiệt lớn và tạo ra axit phosphoric (H₃PO₄), gây bỏng nghiêm trọng cho da, mắt và đường hô hấp. Cần bảo quản kín, tuyệt đối tránh ẩm và sử dụng thiết bị bảo hộ khi tiếp xúc.

1. Tính chất độc hại và nguy hiểm

• Phản ứng với nước: P₂O₅ phản ứng với nước trong cơ thể (da, mắt, phổi) tạo ra axit, gây bỏng axit (bỏng hóa chất) nghiêm trọng.
• Kích ứng đường hô hấp: Hít phải bụi P₂O₅ gây ho, khó thở, cảm giác nóng rát, có thể gây viêm phế quản hoặc hen suyễn.
• Kích ứng da và mắt: Tiếp xúc trực tiếp gây viêm da, đỏ, sưng, đau và có thể gây hại cho thị lực.
• Nguy cơ cháy nổ: Mặc dù không bắt lửa, P₂O₅ phản ứng mãnh liệt với các chất chứa nước như gỗ, bông, tạo ra nhiệt lượng cao, có thể gây cháy.

2. Triệu chứng khi bị ngộ độc/tiếp xúc

• Hô hấp: Đau họng, ho, khó thở, tức ngực.
• Da/Mắt: Bỏng, rát, đỏ, viêm da.

3. Biện pháp sơ cứu khi tiếp xúc với P₂O₅

• Tiếp xúc với da/mắt: Nhanh chóng loại bỏ quần áo nhiễm bẩn, rửa sạch vùng da hoặc mắt bị tiếp xúc với nước sạch trong ít nhất 15-20 phút.
• Hít phải: Đưa nạn nhân ra nơi thoáng khí. Nếu khó thở, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.

4. Bảo quản và sử dụng an toàn

• Trang bị bảo hộ: Đeo kính bảo hộ, khẩu trang chống bụi, găng tay khi thao tác.
• Bảo quản: Đậy kín lọ chứa, để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh xa các tác nhân gây cháy như giấy, gỗ.

Lưu ý: P₂O₅ chủ yếu được dùng trong công nghiệp làm chất hút ẩm, sản xuất axit photphoric và phân bón.

Trang thông tin lytoc.vn xin trích lại bài viết của TS Vũ Thị Tần (Đại học bách khoa Hà Nội) trên VnExpress cho thấy, để tạo ra loại nhang này, người ta ngâm tăm nhang vào dung dịch axit photphoric (H3PO4). Nhờ đó, tăm nhang sẽ dẻo hơn, sau khi cháy thì tàn không rụng xuống mà uốn cong. Mặc dù lư hương có những sợi tàn uốn cong trông rất đẹp nhưng việc sử dụng loại nhang này lại có hại cho sức khỏe.

“Theo TS Tần, axit photphoric trong tăm nhang khi cháy sẽ tạo ra khí phosphor pentoxide (P2O5). Chất này rất độc hại đối với con người nhưng lại tồn tại lâu trong không khí. Nó ăn mòn da, ảnh hưởng đến hệ hô hấp gây triệu chứng khó thở. Khí phosphor pentoxide cũng tác động lên giác mạc, gây ngứa và chảy nước mắt.

Những người bị viêm xoang sẽ bị ngứa mũi, hắt hơi khi hít phải khí này.

Ảnh hưởng của chất này càng nặng nề đối với trẻ nhỏ. Nếu bạn thắp loại nhang này trong phòng kín hoặc phòng bật điều hòa thì hậu quả càng lớn.

Vì vậy, bạn đừng mắc sai lầm khi thích nhang cuốn tàn. Việc tàn không rụng mà uốn cong là do tác dụng của hóa chất độc hại chứ không phải do “bề trên” ban tài lộc, may mắn”.

Nguyễn Quang Khanh (Cử nhân ngành Công nghệ Hóa học) tổng hợp từ các nguồn Internet: Báo điện tử VTC News , Wikipedia, Vietchem, An Toàn Nam Việt, Tổng Kho Hóa Chất Việt Nam, …

Tham khảo: Nhang cuốn tàn độc hại như thế nào?